NATURA 2000
NATURA 2000
 Realizacja programów poświęconych naturze, choć niezwykle przyjemna, do najłatwiejszych na pewno nie należy. Nie można przecież ustawić bohatera w jednym miejscu, poprosić go o powtórzenie czyli zrobienie, zwanego w żargonie telewizyjnym “dubla”. Przecież naszymi głównymi bohaterami są “mieszkańcy” obszarów Natura 2000, ci stali i tymczasowi, którzy gdy zbliżają się chłodniejsze dni, opuszczają nasz piękny i gościnny kraj, by ponownie, w kolejnym roku przywitać razem z nami pachnącą wiosnę i raczyć się urodzajami lata. 
 Nasza praca uzależniona jest od zwyczajów i rytuałów naszych bohaterów. Wstajemy bladym świtem, by uchwycić cudowny moment budzenia się natury i powitania kolejnego dnia, pełnego łowów, ale i należytego wypoczynku.
 
Realizując odcinek poświęcony Dolinie Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego, jakże często dane nam było witać w świetle wschodzącego słońca, letni usłany poranną mgłą nowy dzień.

Cóż...natura nie każe na siebie czekać. Żyje własnym rytmem i na to byliśmy przygotowani przystępując do realizacji kolejnego cyklu programu. Zakradając się w milczeniu łapaliśmy okiem kamery dystyngowane i płynne ruchy żerujących żurawi. Każdy szelest wydany przez nas , każdy nasz ruch był natychmiast rejestrowany przez te piękne ptaki i mógł je spłoszyć. Na terenie Doliny Noteci znajdują się Łęgi Nadnoteckie, teren trudno dostępny dla ludzi, tym samym wybrany i ulubiony przez rozmaite gatunki ptaków. Nie niepokojone przez ludzi miejsce okazało się być odpowiednim do zakładania gniazd lęgowych, rozmnażania się i zdobywania pokarmu. Wykonując naszą pracę, dokładaliśmy wszelkich starań aby nie zakłócić spokoju skrzydlatym mieszkańcom doliny.

 

Sezon wiosenny i letni to najlepszy czas na realizację zdjęć na terenie dolin. Dlatego drugim miejscem, w które wybraliśmy się wraz z ekipą była Dolina Środkowej Warty. To również teren ściśle związany z rzeką, tym razem z Wartą. Wielu z nas, przemierzając drogi Wielkopolski nawet nie zdaje sobie sprawy, że wielokrotnie przecina koryto Warty, a tym samym obszar Natury 2000. My również uświadomilśmy sobie to dopiero podczas zdjęć. Teren ten szczególnie przydpał do gustu ptakom, które stworzyły tutaj swoje legowiska nocne. Zabawny i zaskakujący był dla nas fakt, iż żerującym na pobliskich łąkach skrzydlatym przyjaciołom w żaden sposób nie przeszkadzały jeżdżące autostradą auta.

 

Co może mieć wspólnego kopalnia z puszczą? Takie pytanie zadawaliśmy sobie gdy dowiedzieliśmy się gdzie zamierza nas zabrać nasz kolejny konsultant i przewodnik w jednej osobie Tomek Kaleta. Naszym celem miała być Puszcza Bieniszewska, ale gdzie tu miejsce na wizytę w koplani węgla brunatnego? Okazuje się, że ma to swoje uzasadnienie. Dowiedzieliśmy się, że obszar puszczy, którego istnienie zależy od wody, całkiem dobrze radzi sobie z jej niewystarczającą ilośćią. Ot siła natury! Co najważniejsze, możliwym jest bliskie sąsiedztwo przyrody z działalnością człowieka. Okazuje się, że żadne jednoznaczne badania nie stwierdzają negatywnego wpływu kopalni na roślinność puszczy. Musimy przyznać, że księżycowy obraz jaki ujawił się naszym oczom na terenie koplani, zrobił na nas piorunujące wrażenie. Nie mniejsze niż budzące respekt i szacunek dorodne dęby, drzewa pomnikowe w samej Puszczy Bieniszewskiej. Na terenie tego obszaru znajduje się wybudowany w 1633 roku klasztor pustelniczy Kamedułów. Całe szczęście, że nasza ekipa składała się wyłącznie z mężczyzn, bo tylko płeć brzydka ma przywilej zwiedzania murów klasztoru. Podczas zdjęć trafilśmy również do cudownego miejsca. Wieść niesie, że na terenie puszczy znajdowała się kaplica pod wezwaniem św. Barnaby, a tam źródełko o cudownych właściwościach leczniczych. Na szczęście nie mieliśmy potrzeby przekonywać się o tym osobiście.

  
  Każdy dzień spędzony na zdjęciach “naturowych” , jak je nazwaliśmy, to dzień kolejnych zaskakujących informacji o otaczającej nas naturze, dostrzeżenie tego na co na codzień nie zwracamy uwagi. Szczególnie intersująco zapowiadała się kolejna dolina. Zwłaszcza jej nazwa atrakcyjnie brzmiała dla naszej męskiej ekipy telewizyjnej :-). Dolina Samicy.... Prawdziwym znawcą tego obszaru okazał się być, towarzyszący nam Samuel Odrzykowski – przyrodnik z krwi i kości. Owa dolina to jedno z najciekawszych siedlisk ptaków położone niedaleko Poznania. I bynajmniej nie upodobały sobie tego miesjca wyłącznie przedstawicielki płci pięknej ptasiego rodu.   Fakt, iż nazwa banalnie wywodzi się od rzeki płynącej w dolinie, bardzo rozczarował kolegów “filmowców”. Cóż, rzeczywistość bywa brutalna. Przemierzając Dolinę Samicy wzdłuż i wszerz, ogarnęło nas w pewnym momencie uczucie zazdrości. Właściciele domów w miejscowości Zielątkowo żyją w naprawdę urokliwym zakątku. Tam roztacza się najładniejszy widok na dolinę. W tym miejscu różnica terenu dochodzi nawet do kilkunastu metrów. Mieszkańcy domów położonych na wysoczyźnie mogą podziwiać rzekę, przyległe do niej łąki i torfowiska znajdujące się nieco niżej. Widok sielski i anielski, zwłaszcza wiosną...ach...rozmażyła się “miejska” część ekipy. Dolina Samicy, jak się dowiedzieliśmy, to nie tylko bujna roślinność, olbrzymie siedlisko ptaków wodno-błotnych, ale i różnych gatunków zwierząt. Czasami przemknie tędy bóbr czy wydra sprytna, a okręgi na niebie zrobi orzeł bielik, jakże bliski sercom Polaków.
FILM




1. Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego

Powierzchnia : 32 408,6 ha
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: obszar specjalnej ochrony ptaków
Obszar jest zróżnicowany pod względem geograficznym: wody śródlądowe (stojące i płynące) zajmują 3% obszaru, siedliska łąkowe i zaroślowe 86%, a siedliska leśne 6%. Na obszarze pradoliny, w większości zmeliorowanym, prowadzona jest gospodarka łąkowa - 5%. Stawy Antoniny, Smogulec, Ostrówek, Występ i Ślesin są podstawą intensywnej hodowli ryb. W obrębie obszaru znajdują się 2 ostoje ptaków o randze europejskiej: „Stawy Ostrówek i Smogulec” i „Stawy Ślesin i Występ”. Na obszarze występuje również wiele innych zwierząt kręgowych i bogata flora roślin naczyniowych, z licznymi gatunkami zagrożonymi i prawnie chronionymi, m.in. bączek, bąk, bielik, błotniak łąkowy, błotniak stawowy, bocian biały, derkacz, gąsiorek, kania czarna, kania ruda, łabędź czarnodzioby (mały), orlik krzykliwy, podróżniczek, rybitwa czarna, zielonka, zimorodek, żuraw.
FILM

2. Dolina Środkowej Warty
 
Powierzchnia : 57104.4 ha
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony ptaków
Obszar obejmujący środkowy bieg rzeki Warty uznawany jest za ostoję ptaków o randze ogólnoświatowej. Wyróżniono tu kilkanaście cennych siedlisk, w tym przede wszystkim górskie i niżowe murawy bliźniczkowe, naturalne, eutroficzne zbiorniki wodne i starorzecza, zmiennowilgotne łąki trzęślicowe i lasy łęgowe oraz nadrzeczne zarośla wierzbowe, murawy kserotermiczne i wydmy śródlądowe z murawami szczotlichowymi. Dno doliny zajmują ekstensywnie użytkowane łąki i pastwiska, a także grunty orne o znacznej powierzchni. Występuje tu ponad 230 gatunków ptaków, z czego ponad połowa to gatunki lęgowe, a 42 wymienione są w załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Największa koncentracja ptactwa przypada na czas wędrówek – liczba gęgaw i gęsi zbożowych oraz białoczelnych wynosi wówczas na terenie ostoi kilkanaście tysięcy osobników, a kaczek do 20 tysięcy. Spośród notowanych tu ssaków na uwagę zasługują coraz częściej pojawiające się bobry i wydry. Świat płazów reprezentują kumak nizinny i traszka grzebieniasta, z ryb występują koza, różanka i piskorz, a z owadów kozioróg dobosz.
FILM


3. Pojezierze Gnieźnieńśkie
 
Powierzchnia : 14462.8 ha
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk
Ostoja znajduje się w Wielkopolsce i obejmuje najcenniejszą przyrodniczo część Pojezierza Gnieźnieńskiego. Obszar ma duże znaczenie w skali Wielkopolski dla zachowania zbiorowisk łąkowych wykształconych na pokładach wapna łąkowego, torfowisk oraz leśnych zbiorowisk, zwłaszcza łęgów o najlepiej zachowanych kompleksów leśnych należą lasy miradzkie i skorzęcińskie z dobrze zachowanymi fitocenozami świetlistej dąbrowy, gradów środkowoeuropejskich i kwaśnej dąbrowy. Na dnie rynien, wzdłuż jezior, oraz w bezodpływowych zagłębieniach zachowały się fragmenty łęgów olszowo-jesionowych i olsów. W zarastającej misie Jeziora Czarnego i Salomonowskiego wykształciły się zbiorowiska roślinności torfowiska niskiego i przejściowego. W obszarze znajdują się wyspowe, najdalej na wschód wysunięte i bardzo bogate stanowiska selerów błotnych Apium repens, a także znajdują się stanowiska aldrowandy pęcherzykowatej Aldrovanda vesiculata i lipiennika Loesela Liparis Loeseli.
FILM

4. Puszcza Bieniszewska
 
Powierzchnia : 954 ha
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk
Obszar ostoi obejmuje zwarty kompleks żyznych lasów liściastych, stanowiących kompleks rezerwatów przylegających do zachodniego brzegu Jeziora Gosławskiego. Lasy to w większości dobrze zachowane grady oraz łęgi; niewielkie powierzchnie zajmują acidofilne i świetliste dąbrowy. Pośród nich znajdują się trzy eutroficzne zbiorniki wodne, nad brzegami których rozwijają się rozległe połacie eutroficznych szuwarów i mechowisk.
Puszcza Bieniszewska ze względu na swoje zróżnicowanie stanowi także cenną ostoję florystyczną - występuje tutaj co najmniej 12 gatunków rzadkich w skali kraju bądź regionu. Silnie reprezentowane są storczyki, a także czosnek wężowy, turzyca bagienna, wawrzynek wilczełyko, goździk pyszny, Lilia złotogłów, gnieźnik leśny. Spotkać tu można kumaka nizinnego.
FILM

5. Uroczyska Puszczy Drawskiej
 
Powierzchnia: 65816 ha 
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk
Najcenniejszym przyrodniczo obszarem jest centralna część ostoi, położona w widłach rzek: Drawy i Płocicznej. Ich koryta i doliny zachowały charakter zbliżony do naturalnego. Obie rzeki meandrują, a doliny obramowane są wysokimi skarpami. Występują tu liczne jeziora (największym z nich jest Jezioro Ostrowieckie - 370 ha), zróżnicowane pod względem trofizmu wód: od dystroficznych przez mezotroficzne do eutroficznych. W lasach dominują drzewostany sosnowe, jednak duży jest udział buczyn i dąbrów, a niektóre ich płaty mają charakter zbliżony do naturalnego. Jest to jeden z ważniejszych obszarów w Polsce ponieważ uroczysko Radęcin w Drawieńskim Parku Narodowym i kwaśne buczyny na zboczach doliny Drawy są jednymi z nielicznych w Polsce fragmentami buczyn o zachowanej naturalnej dynamice. Dobrze zachowały się cenne siedliska przyrodnicze, w tym 23 z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Występują tu także liczne populacje wielu rzadkich i zagrożonych gatunków - 25 z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej, m.in.: silne populacje: bobra Castor fiber, wydry Lutra lutra, żółwia błotnego Emys orbicularis. Szczególnie bogata jest ichtiofauna, w tym reofilna fauna wodna, z zagrożonymi gatunkami, takimi jak: łosoś Salmo salar, minóg rzeczny Lampetra fluviatilis, certa Vimba vimba oraz stosunkowo liczne i trwałe populacje gatunków rzadkich w naszym kraju, jak: głowacz białopłetwy Cottus gobio, pstrąg potokowy Salmo trutta m. fario i lipień Thymallus thymallus.
FILM

 6. Dolina Samicy
 
Powierzchnia : 2391 ha
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000: obszar specjalnej ochrony ptaków 
Ostoja Dolina Samicy obejmuje górny i środkowy bieg rzeki Samicy. Rzeka Samica rozcina płaski obszar moreny dennej wznoszącej się na wysokość 70-90 m n.p.m., jedynie we wschodniej części wysokość przekracza 90 m n.p.m.Występują tutaj niewielkie kompleksy leśne, głównie w postaci borów mieszanych, a także fragmenty dąbrów, grądów i olsów.. Pomiędzy miejscowościami Objezierze i Chrustowo znajduje się kompleks stawów rybnych o powierzchni ok. 150 ha oraz zbiorniki powstałe w wyniku eksploatacji wapna łąkowego i torfu. W ostoi Dolina Samicy stwierdzono występowanie co najmniej 19 lęgowych gatunków ptaków w głównej mierze bączka oraz dwóch migrujących: gęsi zbożowej i gęsi białoczelnej. Ponadto 5 gatunków zostało wymienionych w Polskiej czerwonej księdze zwierząt. Dolina samicy jest jedną z 10 najważniejszych w Polsce ostoi bączka.
FILM

7. Ostoja Wielkopolska

Powierzchnia: 8427.1 ha

Kod obszaru: PLH300010

Pagórkowate obszary ostoi leżą na lewym brzegu Warty, na Nizinie Wielkopolskiej – w znakomitej większości na terenie Wielkopolskiego parku Narodowego. To charakterystyczny teren polodowcowy. Znajdują się tu wydmy, rynny, liczne głazy narzutowe i 12 jezior polodowcowych (Budzyńskie, Góreckie, Skrzynka, Kociołek). Większość tych jezior zawiera cenne substancje mineralne, jako jeziora eutroficzne. Jedynym jeziorem dystroficznym jest Skrzynka.
Obszar ten jest mozaiką siedlisk zarówno naturalnych, półnaturalnych, jak i tych intensywnie użytkowanych przez człowieka. Dominuja siedliska leśne, takie jak kwaśne dąbrowy, lasy łęgowe, grądy oraz nieleśne – do najpiękniejszych łąk zaliczonych do obszaru należą łąki trzęślicowe i pełnikowe. W północno-zachodniej części ostoi, w pobliżu Jeziora Wielkomiejskiego znajduje się wartościowy kompleks łąkowo-torfowiskowy. Lasy są przeważnie sosnowe, z domieszką dębu, świerka, brzozy, grabu i lipy.
Obok siedlisk występują tu także gatunki zwierząt cenne przyrodniczo z europejskiego punktu widzenia: m.in. bóbr, wydra, szczególnie liczne bezkręgowce m.in. jelonek rogacz, kozioróg dębosz, pływak szeroko brzegi oraz ryby. Jak dotąd stwierdzono na tym terenie 220 gatunków ptaków - z rzadko spotykanych wymienić należy kraskę, zimorodka i dzięcioła czarnego. Udokumentowno także ok. 1100 gatunków roślin, w tym rzadkich i zagrożonych gatunków roślin naczyniowych. Występują tu m.in. bogate populacje pełnika europejskiego i kłoci wiechowatej zagrożonych w Wielkolpolsce.
FILM

8. Jezioro Mnich

Powierzchnia: 46 ha

Kod obszaru: PLH30_01

Ostoja obejmuje Jezioro Mnich oraz jeziorko Mnich Mały, połączone niewielkim ciekiem, wraz z unikatowym, bardzo dobrze zachowanym, zarastającym je torfowiskiem, na którym występują reliktowe wapniolubne gatunki mchów. Poza tym można tu spotkać rzadkie gatunki sitów i turzyc czy kilka gatunków storczyków. Mimo niewielkiej powierzchni, obszar Jezioro Mnich wyróżnia się dużą różnorodnością siedlisk. Z rozległym obszarem torfowisk niskich i przejściowych graniczą łąki i drzewostan. W rezerwacie "Cegliniec" rosną nawet 164-letnie sosny.

Jezioro Mnich ma powierzchnię 22,5 ha i jest zbiornikiem eutroficznym. Jeziorko Mnich Mały jest dużo mniejsze i silnie wypłycone. Zajmuje powierzchnię 0,6 ha, a jego głębokość maksymalna nie przekracza 0,6 m. W jeziorku tym występują łąki ramienicowe. Na torfowisku znajduje się gniazdo żurawia Grus grus.
FILM

9. Bagno Chlebowo

Powierzchnia : 465.3 ha

Kod obszaru : PLH300016

Obszar leży na terenie Puszczy Noteckiej. Obejmuje nieckowate zagłębienie, na którym zachowało się największe i jedne z nielicznych w Wielkopolsce, torfowisk wysokich. Otaczają je torfowiska przejściowe, łąki i siedliska zaroślowe oraz pola uprawne. Zewnętrzną część obszaru porastają bory sosnowe z płatami wrzosowisk i muraw napiaskowych. Właśnie ta mnogość i różnorodność cennych siedlisk stanowi o wartości ostoi Bagno Chlebowo. Występuje tu ponad 45 zbiorowisk roślinnych, w tym 11 typów siedlisk wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej, z priorytetowymi borami i lasami bagiennymi i to w różnych stadiach rozwojowych. 19 typów siedlisk tu występujących należy do zagrożonych w skali regionu.

Fauna obszaru nie została jeszcze zbadana całkowicie. Występujące tu 2 gatunki (ważka – zalotka większa i bóbr europejski) zostały wymienione w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej. Stwierdzono tu także występowanie najliczniejszej w regionie populacji żmiji zygzakowatej. Bocian biały i żuraw to ptaki wymienione w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej.

Flora obszaru obejmuje ponad 350 gatunków roślin naczyniowych (z tego 5 gatunków zagrożonych w Polsce i 29 w Wielkopolsce) oraz 66 gatunków mszaków (z tego aż 11 mchów torfowców, w tym kilka rzadkich tak w kraju, jak i regionie).
FILM

10. Bagna Średzkie

Obszar zajmujący powierzchnię ponad 120ha położony jest w dolinie Strugi Średzkiej. Na terenie tym występuje kilka unikatowych roślin np. storczyk kukawka jak i objęte w Polsce częściową ochroną gatunkową kruszyna pospolita i porzeczka czarna. „Bagna Średzkie” to także raj dla ornitologów. Najczęściej spotykane gatunki ptaków to kaczka krzyżówka, cyranka i gęś gęgawa, ale można także stanąć oko w oko z mewą śmieszką, rybitwą czarną, remizem czy siweczką rzeczną. Częstym gościem torfowisk jest także perkoz rdzawoszyi.
FILM